04. Psikolojik İlk Yardım İlkeleri

MentalPress 30

Üç temel Psikolojik İlk Yardım ilkesi; izlemek, dinlemek ve bağlantı kurmaktır. Bu eylem ilkeleri, bir kriz durumuna nasıl bakacağınız ve alana  güvenle nasıl gireceğiniz, etkilenen insanlara nasıl yaklaşacağınız, onların   ihtiyaçlarını nasıl  anlayacağınız ve onları pratik destek ve bilgiye nasıl ulaştıracağınız konusunda rehberlik edecektir.

İzle;

·      Güvenliği kontrol edin.

·      Acil temel ihtiyaçları olan kişileri kontrol edin.

·      Ciddi stres tepkileri gösteren insanları kontrol edin.

Dinle;

·      Desteğe ihtiyacı olabilecek insanlara yaklaşın,

·      İnsanların ihtiyaç ve kaygılarını sorun,

·      İnsanları dinleyin ve sakinleşmelerine yardımcı olun.

Bağ Kur;

insanların temel ihtiyaçlarını bildirmelerine ve hizmetlere ulaşmalarına yardım edin. Problemleriyle baş etmelerine yardım edin.

Bilgi verin.

İnsanların sevdikleriyle bağlantı kurmasına ve sosyal destek sağlamasına yardım   edin.

İzle;

·      Güvenliği kontrol edin.

·      Acil temel ihtiyaçları olan kişileri kontrol edin.

·      Ciddi stres tepkileri gösteren insanları kontrol edin.

Kriz durumları hızla değişebilir. Kriz alanına girmeden önce öğrendiğinizden farklı bir ortamla karşılaşabilirsiniz. Bundan dolayı yardım sunmadan önce biraz durup — birkaç   dakika bile  olsa— etrafınıza bakın.

Hazırlık  için zaman  bulamadan, birden  bire kendinizi bir kriz durumunda bulursanız, sadece hızlı bir göz  atmak bile  yeterli olabilir. Bu dakikalar sakinleşmeniz, güvende olmanız ve harekete geçmeden önce  düşünmeniz için bir fırsat verecektir. Aşağıdaki tabloda, çevrenizi "izlerken"  göz önünde bulunduracağınız sorular  ve önemli mesajlar verilmiştir.

İzleyin

 

Sorular

Önemli Mesajlar

Güvenlik

Çevrede çatışma, hasarlı   yollar,

güvenli olmayan binalar, yangın

veya   sel gibi tehlikeler var mı?

Kendinize ve başkalarına

zarar vermeden orada  kalabilir

misiniz?

Eğer kriz alanının güvenliğinden emin değilseniz alana girmeyin, ihtiyacı  olan insanlara yardım   için çabalayın. Mümkünse, kaygılı insanlarla güvenli bir mesafeden iletişim   kurun.

Acil temel

ihtiyacı

olanlar

 

 

Ciddi biçimde yaralanmış ve

acil tıbbi desteğe ihtiyaç   duyan

biri var mı?

Enkaz altında ya da tehlikeli

bir durumda olup  kurtarılması

gereken biri var mı?

Acil temel  ihtiyacı olan biri

var mı  (Hava   şartlarına uygun

olmayan ya da yırtık   kıyafetler

giyinen) ?

Kimler temel  hizmetlere ulaşma

yardımına ve ayrımcılık ve

şiddetten korunmak için özel

ilgiye ihtiyaç   duyabilir?

Yardım  etmek  için çevremde

ulaşılabilir başka kimler  var?

Rolünüzü bilin ve özel yardıma ihtiyacı olan veya   açık  acil temel  ihtiyaçları olan insanlara yardım sağlamaya çalışın.

Ciddi biçimde yaralanmış kişileri

tıbbi personele ya da ilk yardım

eğitimi   almış  kişilere

yönlendirin.

Ciddi stres

tepkileri

gösterenler

Aşırı üzgün   görünen, kendi

kendine hareket edemeyen,

başkalarına tepki vermeyen ya da şokta olan birileri  var mı?

En çok stres altında olan  kişiler

nerede ve kimler?

Psikolojik İlk Yardım' dan kimlerin yararlanabileceğini ve en iyi nasıl yardım edebileceğinizi göz önünde bulundurun.

 

İnsanlar kriz durumuna çeşitli şekillerde tepki verebilirler. Krize gösterilen bazı stres tepkileri aşağıda listelenmiştir:

·      Fiziksel  belirtiler (örneğin titreme,  baş ağrısı,   çok yorgun hissetmek, iştah kaybı, ağrı ve sızı)

·      Ağlama,  üzüntü, depresif duygu durumu, yas

·      Kaygı,  korku

·      Tetikte veya  gergin olmak

·      Kötü şeyler olacağı konusunda endişelenme

·      Uykusuzluk, kâbus   görme

·      Sinirlilik, öfke

·      Suçluluk, utanç   (örneğin, yaşadıkları için veya  diğerlerini koruyamadıkları veya yardım   edemedikleri için)

·      Kafa karışıklığı, duygusal hissizlik veya gerçek dışı hissetmek veya bir şaşkınlık içinde   olmak

·      İçine kapanık veya çok durgun (hareket etmeyecek kadar) görünmek

·      Başkalarına tepki  vermemek, hiç konuşmamak

·      Yönelim   kaybı (örneğin, ismini,  nereli  olduğunu veya  ne yaptığını bilmemek)

·      Kendilerine ya da çocuklarına bakamamak (örneğin, yememek, içmemek ya da basit kararlar verememek)

 

Bazı insanlar orta düzeyde stres yaşayabilir ya da hiç stres yaşamıyor olmayabilir.

Çoğu insan,   özellikle temel  ihtiyaçları giderildiğinde ve çevredekilerden veya  Psikolojik İlk Yardım’dan destek aldıklarında zamanla iyileşecektir. Bununla birlikte   ciddi  veya  uzun  süreli stres tepkileri gösterenler, özellikle günlük yaşam işlevlerini yerine getiremeyenler, kendileri veya  başkaları için tehlike oluşturanlar, Psikolojik İlk Yardım’dan daha  fazla desteğe ihtiyaç duyabilirler. Ciddi stres tepkileri gösteren insanların yalnız   kalmamalarına ve tepkileri geçinceye kadar  sağlık   personeli, yerel  liderler veya  alandaki diğer  ekip  üyelerinden yardım   bulana kadar  güvende kalmalarına özen gösterin.

Ayrıca, bakım  ve güvenlik için özel ilgiye ihtiyaç   duyabilecek insanları bulmaya çalışın:

Kriz Durumunda Özel İlgiye İhtiyaç Duyabilecek Kişiler

Çocuklar —ergenler dâhil—  özellikle ailelerinden ayrılmış olanlar istismar ve kötüye kullanıma karşı  korumaya ihtiyaç   duyarlar. Ayrıca çocuklar, bakımları ve temel  ihtiyaçlarının giderilmesi için çevrelerindekilerin yardımına ihtiyaç   duyarlar.

Fiziksel  ve zihinsel yetersizlikleri olanlar güvenli bir yerde barınmak, istismardan korunmak ve tıbbi yardım   ya da diğer hizmetlere ulaşabilmek için özel yardıma ihtiyaç   duyabilirler. Yaşlılar, hamileler, ciddi  ruhsal bozuklukları olanlar, görme  ve duyma güçlüğü yaşayanlar da bu gruba dâhildir.

Kadınlar  ya da bazı etnik gruplar gibi ayrımcılık veya   şiddet  riski altında olan  kişiler, kriz durumunda güvende olmak  için özel bir korumaya ve hizmetlere ulaşmak için desteğe ihtiyaç   duyabilirler.

Dinle;

·      Desteğe ihtiyacı olabilecek insanlara yaklaşın,

·      İnsanların ihtiyaç ve kaygılarını sorun,

·      İnsanları dinleyin ve sakinleşmelerine yardımcı olun.

 

Yardım  ettiğiniz kişileri  uygun biçimde dinlemek; durumlarını ve ihtiyaçlarını anlamanız, sakinleşmelerine yardımcı olabilmeniz ve uygun yardımı verebilmeniz için önemlidir.

·      Gözlerle dinlemek

·      Kulaklarla dinlemek

·      Kalple dinlemek

·      Tüm dikkati konuşan kişiye verebilmek

·      Kaygılarını gerçekten duymak

·      İlgilenerek ve saygı   göstererek dinlemek

1). Desteğe ihtiyacı Olabilecek İnsanlara Yaklaşın:

·      İnsanlara saygılı ve kültürlerine uygun bir biçimde yaklaşın.

·      Kendinizi  isminiz  ve kuruluşunuzla tanıtın.

·      Yardım  sağlayıp sağlayamayacağınızı sorun.

·      Eğer mümkünse, konuşmak için güvenli ve sessiz  bir yer bulun

·      Kişinin rahat hissetmesine yardım   edin, örneğin mümkünse bir bardak su verin.

·      Kişiyi güvende tutmaya çalışın:

o   Eğer yapmak güvenli ise kişiyi  hemen tehlikeden uzaklaştırın.

o   Kişinin mahremiyeti ve  saygınlığı için kişiyi   medyaya maruz  kalmaktan koruyun.

o   Eğer kişi çok stresliyse, yalnız kalmadıklarından emin  olmaya çalışın.

2). İnsanların İhtiyaçları ve Kaygılarını Sorun:

·      Elbiseleri   yırtılmış  biri için örtü veya battaniye gibi bazı ihtiyaçlar açık olmasına rağmen, daima  kişinin   neye ihtiyacı olduğunu ve kaygılarının neler olduğunu sorun.

·      Onlar için o sırada neyin önemli olduğunu bulun ve önceliklerini belirlemelerine yardımcı olun.

3). İnsanları dinleyin ve Sakinleşmelerine Yardımcı Olun:

·      Kişiye yakın kalın.

·      Kişinin konuşması için baskı  yapmayın.

·      Olanlar  hakkında konuşmak isterlerse dinleyin.

·      Çok üzüntülülerse sakinleşmelerine yardımcı olun ve yalnız olmadıklarından emin  olmaya çalışın.

İnsanların Sakinleşmelerine Yardımcı Olun

Bir kriz durumunda bazı insanlar çok kaygılı veya  üzgün   olabilirler.  Karmaşık hisler içinde   olabilirler ve sarsılma, titreme,  nefes  darlığı  veya  kalp   çarpıntısı gibi bazı fiziksel   tepkiler gösterebilirler. Aşağıda yoğun stres yaşayan insanların zihin ve bedenlerini sakinleştirmek için bazı teknikler verilmiştir:

·      Ses tonunuzu sakin  ve yumuşak tutun.

·      Kültürel olarak uygunsa, konuştuğunuz kişiyle göz kontağı kurun,

·      İnsanlara onlara  yardım   için orada  olduğunuzu hatırlatın. Eğer doğruysa, güvende olduklarını hatırlatın.

·      Kişi gerçeklikle ve çevresiyle bağının koptuğunu hissederse, kişinin kendisiyle ve çevresiyle bağlantı kurmasına yardım   edilebilir. Bunun   için aşağıdakileri isteyin:

o   Ayağını  yere   koymasını ve zemini  hissetmesini isteyin.

o   Parmakları ya da elleriyle hafifçe  kucaklarına vurmasını isteyin.

o   Çevrelerinde gördükleri, duydukları veya  hissettikleri stres yaratmayan

şeylerin farkına  varmalarım sağlayın.  Gördükleri ve duyduklarının ne

olduğunu size  söylemelerini isteyin.

o   Nefeslerine odaklanmalarını ve yavaşça nefes  almalarım isteyin.

Bağ Kur:

·      İnsanların temel  ihtiyaçlarını bildirmelerine ve hizmetlere ulaşmalarına yardım   edin.

·      Problemleriyle baş etmelerine yardım   edin.

·      Bilgi verin.

·      İnsanların sevdikleriyle bağlantı kurmasına ve sosyal   destek almasına yardım   edin.

Her kriz durumu kendine özgü  olmasına rağmen, krizden etkilenen insanların genellikle ihtiyaç   duydukları şeyler aşağıda listelenmiştir.

Sık Görülen İhtiyaçlar:

·      Barınak, yiyecek, su ve sağlık   önlemleri gibi temel  ihtiyaçlar,

·      Yaralanmalar veya  kronik   (uzun   dönemli) sağlık   durumları için  sağlık hizmetleri,

·      Olay,  sevdikleri ve mevcut  hizmetler hakkında anlaşılır ve doğru  bilgi,

·      Sevdikleri, arkadaşları ve diğer  sosyal   destek unsurlarıyla iletişim kurabilmek,

·      Bireyin kültür ve dini ile ilişkili   özel desteğe erişmek,

·      Önemli  kararlarda danışılmak ve karar verme   sürecine dâhil  edilmek.

İnsanlar  zorlu bir olaydan sonra incinebilir, yalıtılmış veya  güçsüz hissedebilir. Bazı

durumlarda günlük yaşamları altüst  olmuştur. Olağan   desteklerine erişemeyebilirler

veya  kendilerini birden  bire  stresli koşullarda yaşarken bulabilirler. Kişileri pratik

desteğe ulaştırmak Psikolojik İlk Yardım’ın en önemli   bölümüdür. Psikolojik İlk Yardım’ın çoğu kez  tek seferlik bir müdahale olduğunu ve yardım   için orada   sadece kısa bir süre  için bulunabileceğinizi unutmayın. Krizden etkilenen insanlar iyileşmek için uzun  dönemde kendi

başa  çıkma  becerilerini kullanmaya ihtiyaç duyacaklardır, insanlara kendilerine yardım etmeleri ve durumun kontrolünü yeniden kazanmaları için yardım edin.

1). İnsanların Temel İhtiyaçlarını Belirlemelerine ve Hizmetlerine Ulaşmalarına Yardım Edin.

insanların temel  ihtiyaçlarını belirlemelerine yardım   etmek  için,  aşağıdakileri göz önünde bulundurun:

·      Bir kriz durumundan hemen sonra,   stres altındaki kişinin  yiyecek, su, barınak ve sağlık   önlemleri gibi temel  ihtiyaçlarını karşılamasına yardım   edin.

·      İnsanların ne gibi özel ihtiyaçları olduğunu öğrenin —sağlık   hizmeti, giysi  veya küçük çocukları beslemek için malzemeler (bardak ve biberon) gibi— ve onları bu ihtiyaçlarına ulaştırmaya çalışın.

·      İncinebilecek veya  ayrımcılığa maruz  kalabilecek insanların gözden kaçmadığından emin  olun.

·      İzlemeye devam   etme  sözü verdiğiniz kişileri   izleyin.

2). Problemleriyle Baş Etmelerine Yardım Edin.

Stres altındaki kişiler  yoğun endişe ve korku  hissedebilir. En acil ihtiyaçlarını düşünmelerine ve bu ihtiyaçları belirlemelerine ve öncelik sırasına koymalarına yardım   edin.   Örneğin, öncelikle neye   ihtiyaçları olduğu ve neyin   daha  sonraya ertelenebileceği hakkında düşünmelerini isteyebilirsiniz. Bazı konuları yönetebilmek kişiye daha  güçlü  bir kontrol  duygusu verecek ve baş etme  becerilerini güçlendirecektir.

·      Kişilerin mevcut  durumda onlara  yardımcı olabilecek, aile  ve arkadaşlar gibi destek sistemlerini belirlemesinde yardımcı olun,

·      Kişilere  ihtiyaçlarını karşılamaları için pratik  öneriler verin  (örneğin, gıda dağıtımı ya da maddi  desteklere nasıl ulaşacağını açıklayın),

·      Kişilerden geçmişte zor durumlarla nasıl başa  çıktıklarını düşünmelerini isteyin ve mevcut  durumla başa çıkma  yeteneklerini fark etmelerini sağlayın,

·      Kişiye nelerin kendilerini daha  iyi hissetmelerini sağlayacağını sorun.   Olumlu

başa çıkma  stratejilerini kullanmaları ve olumsuz başa  çıkma  stratejilerinden

kaçınmaları için cesaretlendirin (aşağıdaki tablodan faydalananın).

 

Başa Çıkma

Herkes   doğal  başa çıkma yollarına sahiptir, insanları, olumsuz stratejilerden kaçınarak olumlu  başa çıkma  stratejilerini kullanmaları için destekleyin.  Bu durum   kişilerin daha  güçlü  hissetmelerine ve kontrol  duygusunu yeniden kazanmalarına yardım   edecektir. Aşağıdaki önerileri kişinin   kültürü ve mevcut  kriz durumunun koşullarını göz önüne   alarak uyarlayın.

 

Olumlu başa çıkma

stratejilerini güçlendirin:

 

Yeterince dinlenin.

Mümkün  olduğunca düzenli yiyin  ve su için.

Aile ve arkadaşlarınızla konuşun ve vakit geçirin.

Problemlerinizi güvendiğiniz biriyle tartışın.

Rahatlamanıza yardımcı olacak faaliyetler yapın (yürümek, şarkı  söylemek, dua etmek, çocuklarla oynamak gibi).

Fiziksel   egzersiz yapın.

Krizdeki başkalarına yardım   etmenin güvenli yollarını bulun  ve toplumsal faaliyetlere katılın.

Olumsuz başa

çıkma

stratejilerinden

kaçının:

 

Uyuşturucu madde, sigara  ve alkol  kullanmayın.

Bütün gün uyumayın.

Dinlenmeden veya  rahatlamadan bütün  gün çalışmayın.

Kendinizi  arkadaşlarınızdan veya  sevdiklerinizden soyutlamayın.

Temel kişisel   temizliğinizi ihmal  etmeyin.

Şiddet uygulamayın.

 

3). Bilgi Verin.

Kriz olayından etkilenen insanlar şu konular hakkında doğru bilgiye ulaşmak isteyecektir.

·      Olay

·      Olaydan etkilenen tanıdıkları veya  başkaları

·      Güvenlikleri

·      Hakları

·      Hizmetlere ve ihtiyaç   duydukları şeylere nasıl ulaşacakları

 

 

Kriz durumundan sonra doğru bilgi almak güç olabilir. Bu durum kriz hakkında bilgiler netlik kazandıkça ve iyileştirme çalışmaları yoluna girdikçe değişecek Dedikodular yayılabilir. Her an bütün cevaplara sahip olmayabilirsiniz ama r olduğu yerlerde:

·      Doğru bilgiyi ve gelişmeleri nereden ve ne zaman   alacağınızı öğrenin,

·      İnsanlara destek sunmadan önce  olabildiğince çok bilgi  almaya çalışın

·      Kriz durumu, güvenlik konuları, mevcut  hizmetler ve kayıp veya  yarak

insanların durumu ve nerelerde olduğu hakkında bilginizi güncel tutmaya çalışın,

·      Kişilere  neler  olduğunun ve planların anlatıldığından emin  olun,

·      Kişilerin mevcut  hizmetler (sağlık hizmetleri, aile  izleme, barınak, gıda

gibi)   hakkında bilgi  sahibi   olduğundan ve hizmetlere ulaşabileceklerim

emin  olun,

·      İnsanlara hizmetler için irtibat bilgilerini sağlayın veya  onları  doğrudan

yönlendirin,

·      İncinebilir insanların da mevcut  hizmetleri bildiğinden emin  olun.

Krizden etkilenen insanlara bilgi verirken:

·      Sağladığınız bilginin kaynağını ve ne kadar güvenilir olduğunu açıklayın.

·      Sadece bildiğiniz şeyleri söyleyin, bilgi uydurmayın ve yanlış güvence vermeyin.

·      Mesajlarınızı basit ve doğru  tutun; bilgiyi anladıklarından ve duyduklarından emin  olmak  için mesajları tekrarlayın.

·      Gruplar halinde bilgi vermek, herkesin aynı  mesajı   alması   açısından faydalı olabilir.

·      Gelişmeler hakkında bilgilendirme yapacaksanız yerini  ve zamanını bildirin.

 

Bilgi verirken, yardım  hizmeti   sunan  biri olsanız  bile,  beklentileri yerine getirilemeyen kişilerin öfke ve hayal   kırıklığının hedefi   olabileceğinizi unutmayın. Bu durumlarda, sakin  ve anlayışlı olmaya çalışın.

4). İnsanların Sevdikleriyle Bağlantı Kurmasına ve Sosyal Destek Almasına Yardım Edin.

Bir krizden sonra yeterli sosyal   desteğe sahip  olan  insanların olmayanlara göre  krizle daha  iyi başa çıktıkları saptanmıştır. Bu nedenle, insanların sevdikleri ile bağlantı kurmaları ve sosyal   destek almaları Psikolojik İlk Yardım’ın önemli  bir parçasıdır.

·      Aileleri  bir arada  tutmaya; çocukları, ebeveynleri ve  sevdikleriyle bir arada tutmaya yardımcı olun.

·      İnsanların arkadaşları ve akrabalarıyla bağlantı kurmalarına ve böylece onlardan destek almalarına yardım   edin;   örneğin, sevdiklerini aramaları için bir yol sağlayın.

·      Eğer bir kişi dua,  ibadet  ya da dini liderlerden destek almanın yararlı olacağını söylerse, bu kişilerle bağlantı kurmasını sağlayın. Aşağıdaki kutuda kriz durumları ve maneviyat hakkında öneriler verilmiştir.

·      Krizden etkilenen insanları birbirlerine yardım   etmelerini sağlamak için bir araya  getirin.   Örneğin, kişilerden yaşlıların bakımına yardım   etmelerini isteyebilir ya da ailesi   olmayan kişilerin diğer  topluluk üyeleriyle bağlantı kurmalarını sağlayabilirsiniz.

 

Kriz ve Maneviyat

Bir kriz durumunda, kişinin maneviyatı veya dini inançları, olayları anlamlandırmasına yardım ederek ve umut vererek, üzüntü ve acılarını aşmasına yardımcı olabilir. Dua edebilmek ve ritüelleri uygulayabilmek büyük bir rahatlık sağlayabilir. Bununla birlikte, kriz deneyimi —özellikle korkunç kriz karşısında— insanların inançlarını sorgulamalarına neden olabilir. Kişi inanç karşı gelebilir veya bu deneyimle inançları güçlenebilir ya da değişebilir. Aşağıda, üzücü bir olaydan sonra yardım ve destek sağlamanın manevi boyutu ile ilgili bazı öneriler bulunmaktadır:

·      Kişilerin  dini inançlarının farkında olun ve bunlara saygı   gösterin.

·      Kişiye genellikle kendilerini daha  iyi hissetmesini sağlayan şeyleri sorun.

·      Durumla baş etmelerini kolaylaştıracak şeyler yapmaları konusunda destekleyin, özellikle de manevi ritüellerden bahsediyorlarsa bunları yapmaları konusunda cesaretlendirin.

·      Kişilerin manevi inançlarını ve sorularını yargılamaksızın saygılı biçimde dinleyin.

·      Kendi inançlarınızı, krize  ilişkin  manevi ve dini yorumlarınızı kişiye dayatmaya çalışmayın.

·      Kişi sizin yorumunuzu sorsa bile,  kriz durumunun yorumlanmasına ya da manevi inanca dair olumlu   ya da olumsuz bir yorumda bulunmayın.